Europa

Nod y gynhadledd ddeuddydd yw edrych yn fanwl ar brosiectau ymchwil er mwyn helpu cynlluniau iaith yn y dyfodol.

Meri Huws, Cadeirydd Bwrdd yr Iaith, a’r Gweinidog Treftadaeth, Rhodri Glyn Thomas sy’n agor y gynhadledd sy’n cael ei chynnal ar Ddiwrnod Ieithoedd Ewrop.

“Cyflwyno cyfoeth o wybodaeth a gosod polisi ar sail tystiolaeth” yw nod y gynhadledd, meddai Ms Huws, sy’n cael ei chynnal yng Nghaerdydd.

Carreg filltir

Roedd y gynhadledd, meddai, yn garreg filltir i waith cynllunio ieithyddol yng Nghymru a thu hwnt.

“Bydd canlyniadau ymchwil yn rhoi argymhellion pendant i ni a bydd trafodaethau yn deillio o hynny yn golygu y gallwn ni ganolbwyntio ar ein cyfeiriad a’n gwaith”, meddai Ms Huws.

Ymhlith y pynciau fydd yn cael ei drafod mae ymchwil ar faint o deuluoedd dwyieithog sy’n trosglwyddo’r iaith i’w plant.

Dywedodd Mr Thomas fod y gwaith ymchwil yn hollbwysig “fel bod gennym y wybodaeth a’r dystiolaeth angenrheidiol i gyflwyno polisïau addas”.

Mae dau berson enwog ym myd cynllunio ieithyddol yn annerch y gynhadledd, yr Athro Joseph Lo Bianco o Brifysgol Melbourne a Guy Dumas, Is-weinidog â chyfrifoldeb am weithredu polisi iaith yn Llywodraeth Quebec. [BBC]

Ar ôl asesiad iechyd a diogelwch ar gylchdro Ynysforgan ger traffordd yr M4 penderfynodd y cyngor y gallai arwyddion dwyieithog “arwain at gymhlethdod a pherygl ychwanegol i yrwyr”.

Ond dywedodd David Gwyn John, cadeirydd Cymdeithas Gymraeg Treforys, sy’n byw ger Ynysforgan: “Dyw hyn ddim yn dderbyniol o gwbl.

“Beth yw’r gwahaniaeth rhwng iechyd a diogelwch ar ffyrdd yn Abertawe a’r ffyrdd yng ngweddill Cymru?

‘Parch’

“Dyw Cyngor Abertawe ddim yn rhoi parch dyledus i’r iaith. Oes, mae ganddyn nhw bolisi iaith, ond dydyn nhw ddim yn defnyddio’r polisi o’r galon.

“Mae ‘na broblem wrth y gyffordd hon achos wnaethon nhw ddim gwario’n ddoeth wrth ei gynllunio.

“Ac mae traffig yn dod yn rhy gyflym wrth ymuno â’r cylchdro.

“Dyna’r broblem, nid yr arwyddion ffyrdd. Dylai fod twnnel yn mynd o dan y cylchdro.”

Dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Abertawe: “Mae gan Gyngor Abertawe Gynllun Iaith Gymraeg sy’n hybu dwyieithrwydd ond mae ‘na rai achlysuron lle mae pryderon iechyd a diogelwch yn bwysicach na gofynion y cynllun.

“Yn yr enghraifft hon roedd ein swyddogion priffyrdd wedi cwblhau asesiad iechyd a diogelwch ar y safle ac yn bryderus fod marciau ffordd dwyieithog ac arwyddion dwyieithog, o gofio natur gymhleth y ffyrdd beth bynnag, yn gallu arwain at fwy o gymhlethdod i yrwyr ac y gallai ychwanegu at y perygl.”

Gresynu

Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi gresynu at y penderfyniad ac wedi anfon llythyr at brif weithredwr Cyngor Abertawe.

Yn ôl y mudiad, “fe wnaeth Pwyllgor Roderick Bowen ar Arwyddion Dwyieithog (1971) astudiaeth fanwl o’r pwnc hwn a dod i’r casgliad nad oedd arwyddion dwyieithog yn beryglus.

“Mae arwyddion dwyieithog neu aml-ieithog i’w cael ledled Ewrop mewn gwledydd lle mae mwy nag un iaith swyddogol, er enghraifft Sweden, Gwlad Belg, Sbaen, Y Swistir.

Dywedodd Dafydd Morgan Lewis ar ran y Gymdeithas: “Os bydd y cyngor yn bwrw ymlaen â’r penderfyniad gwallgo hwn fe fydd yn rhaid i’r Gymdeithas ailystyried cydio yn y brwsh paent a pheintio’r byd yn wyrdd unwaith eto.

“Mae’r holl helynt yn profi fod gwir angen Deddf Iaith Newydd fel nad yw nonsens fel hyn yn codi yn y dyfodol.” [BBC]

Yn ôl y Cynghorydd Elwyn Edwards o’r Bala mae swyddogion hefyd wedi oedi gormod cyn cyflwyno argymhellion gafodd eu pasio gan Bwyllgor Iaith y Cyngor ym mis Ionawr.

Roedd y pwyllgor wedi argymell nifer o gamau i geisio rhwystro Seisnigo nifer o enwau Cymraeg traddodiadol .

Yn eu plith roedd yr angen i greu ymwybyddiaeth ymysg perchnogion o bwysigrwydd gwarchod enwau Cymraeg.

Roedd y rhain yn cynnwys codi ffi am newid enw a chasglu tystiolaeth i roi pwysau ar Lywodraeth y Cynulliad i gyflwyno deddfwriaeth a fyddai’n galluogi awdurdodau lleol i reoli’r broses o newid enwau eiddo.

Dywed Mr Edwards nad os yna weithredu wedi bod ar yr argymhellion a bod angen elfen o orfodaeth.

Colli Cymreictod

“Dwi ddim yn gweld bod ‘na ddiben gofyn iddyn nhw beidio gwneud ond fe allwn ni ofyn i’r Llywodraeth ddeddfu i rwystro hyn.

“Mae hyn yn rhywbeth bychan, ond mae cymaint o bethau bychan yn hel at ei gilydd ac rydan ni’n colli’n hunaniaeth.

“Mae’n ddiddiwedd yng nghefn gwlad Cymru.”

Enwau tai
Mae ‘na alw ar i’r enwau Cymraeg gael eu cadw

Mae Ieuan Evans wedi cael ei eni a’i fagu yn Llanbedrog ym Mhen Llŷn.

Mae o’n poeni am y tueddiad diweddar i Seisnigo enwau tai yn y pentre.

“Canlyniad hyn fydd y byddwn ni’n colli’n Cymreictod a bydd plant Llŷn ddim yn gwybod be oedd yr enwau Cymraeg ar y llefydd - fe fyddan nhw wedi bod ac wedi mynd.

“Fy apêl i ydi ein bod yn cadw’r enwau Cymraeg.

“I’r rhai sy’n prynu tai ha’, iddyn nhw gadw’r enwau Cymraeg traddodiadol ar y tai, y ffermydd neu fythynnod ar hyd a lled y penrhyn er mwyn cadw’r enwau Cymraeg a’n Cymreictod.”

Addysg pobl

Ond dywedodd Martin Eagleston o’r Blaid Lafur bod galwad y pwyllgor iaith i ystyried deddfu yn y maes, yn mynd yn rhy bell.

“Dwi wedi byw mewn pentre o’r enw Port Dinorwic sydd rwan yn Y Felinheli - mae pethau yn gallu newid dros amser,” meddai.

“Mae gen i bryder os ydi’r cyngor yn meddwl mynd mor bell ac yn dweud wrth unigolion be ddylai enw’r tŷ fod.

“Rhan o’r broses ddylai fod i addysgu pobl i ddeall natur yr ardal ond mae rhoi rheolaeth dros enw tŷ yn mynd yn gam rhy bell.”

Mae Mr Edwards wedi dweud y bydd yn rhoi pwysau ar y swyddogion i weithredu argymhellion y Pwyllgor Iaith.

Ond yn ôl llefarydd ar ran y cyngor dydi’r swyddogion, ar hyn o bryd, ddim mewn sefyllfa i roi adroddiad i ddweud be sydd wedi digwydd ers y pwyllgor. [BBC]

Gorllewin Cymru a’r cymoedd yw’r rhanbarth gyntaf yn y DU i gael ei rhaglenni Cronfeydd Strwythurol wedi’u mabwysiadu’n gyfreithiol gan yr UE, mae Prif Weinidog Cymru, Rhodri Morgan, wedi cyhoeddi.

Bydd hyn yn arwain y ffordd at sicrhau bod cyfanswm o ryw £3 biliwn yn cael ei fuddsoddi yn economi Cymru rhwng 2007 a 2013.

Mae’r cyhoeddiad, gafodd ei wneud yn ystod lansiad rhaglenni Cronfa Gymdeithasol Ewrop yng Nghanolfan Dylan Thomas, Abertawe, yn golygu bod Cymru yn gallu dechrau rhoi ar waith raglenni Cydgyfeirio Gorllewin Cymru a’r Cymoedd a rhaglenni Cystadleurwydd a Chyflogaeth Dwyrain Cymru. Disgwylir i’r prosiectau cyntaf gael eu cymeradwyo yn hwyrach yn yr Hydref.

Dywedodd Rhodri Morgan: “Rydym nawr mewn sefyllfa i symud yn ein blaenau â chynllun saith mlynedd i barhau â’r gwaith o weddnewid Cymru i fod yn genedl ddeinamig a ffyniannus.

“Yn unol â’r egwyddorion o greu swyddi sgil uchel, cynaladwy yn yr economi wybodaeth sydd wedi eu mynegi yn agendâu Lisbon a Gothenburg, byddwn yn cymryd camau i hybu cyflogaeth lawn gyda swyddi o ansawdd uchel, yn ogystal â helpu i sicrhau bod ein busnesau’n tyfu ac yn ehangu.”

Roedd y lansiad yn canolbwyntio ar greu mwy o swyddi a gwella sgiliau, sef un o rannau allweddol rhaglenni Cronfa Strwythurol 2007-2013. Rhoddwyd sylw hefyd i sut y bydd yn helpu i greu gwell dyfodol i filoedd o bobl yng Nghymru drwy eu helpu i ddod o hyd i waith a gwella’u sgiliau.

‘Pob rhan o’n gwlad’

Dywedodd Dirprwy Brif Weinidog Cymru a’r Gweinidog dros yr Economi a Thrafnidiaeth, Ieuan Wyn Jones: “Mae’r rhaglen Cymru’n Un sydd wedi’i mabwysiadu gan lywodraeth newydd y Cynulliad yn pwysleisio’r angen i sicrhau bod pob rhan o’n gwlad yn elwa ar arian Ewropeaidd yn ystod y pedair blynedd nesaf.

“Ein nod yw sicrhau bod Cymru yn parhau i ddatblygu mewn ffordd gystadleuol a chynaliadwy yn yr economi fyd-eang. Rydym am greu swyddi tymor-hir o ansawdd uchel ynghyd â darparu’r amgylchedd iawn i alluogi busnesau i ffynnu ac ehangu.”

Bydd tua £570 miliwn o Gronfa Gymdeithasol Ewrop yn cael eu sianeli drwy’r rhaglen Gydgyfeirio ar gyfer y Gorllewin a’r Cymoedd.

O dan Gronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop, caiff £856 miliwn eu darparu i gynorthwyo gweithgareddau fydd yn rhoi hwb i waith ymchwil a datblygu ac arloesi, yn mynd i’r afael â newid yn yr hinsawdd ac yn adfywio cymunedau mwyaf difreintiedig y rhanbarth.

Gydag arian cyfatebol o’r sectorau cyhoeddus a phreifat, bydd y rhaglenni hyn yn creu buddsoddiad o tua £3 biliwn yn y Gorllewin a’r Cymoedd.

Yn dilyn y cytundeb cyfreithiol, dywedodd Comisiynydd yr UE ar gyfer Cyflogaeth, Materion Cymdeithasol a Chyfle Cyfartal, Vladimir Spidla: “Yn ystod hanner canmlwyddiant Cronfa Gymdeithasol Ewrop, mae’n rhoi pleser mawr i mi weld bod Cronfa Gymdeithasol Ewrop yn parhau i fuddsoddi yng Nghymru. Diben y Gronfa yw canolbwyntio ar bobl a gwella’u cyfleoedd i ddod o hyd i swyddi.

“Yng Nghymru, bydd y Gronfa yn helpu 250,000 o bobl yn uniongyrchol. Mae’r rhaglen yng Nghymru yn un o’r cyntaf yn yr UE i gael ei mabwysiadu.” [BBC]